Pagina Inhoud:
A. Hemostase:
Op een vorige pagina (link) bespraken we de algemene principes van hemostase: het stoppen van een bloeding door een gat in een bloedvat.
Deze hemostase bestond, zoals u zich wellicht herinnert, uit drie stappen:
- Vasoconstrictie (door de spierwand)
- Propvorming (door de bloedplaatjes)
- Vorming van fibrine (door het proces van coagulatie).
In de bloedsomloop is er een delicaat evenwicht tussen pro- en antistollingsmiddelen. Te veel pro-stolling en je induceert intravasculaire stolling, te weinig en je kunt bloedingen hebben die niet stoppen.
Niet genoeg stollingsmiddelen > risico op bloedingen > in de hersenen of het hart > cel- en weefseldood veroorzaakt > dode!?
Het stollingssysteem bestaat uit twee routes die samenkomen in een laatste gemeenschappelijk pad:
- Intrinsieke route (in het bloed)
- Extrinsieke route (buiten het bloed; d.w.z. in weefsels)
- Gemeenschappelijk pad
Alle drie de routes bestaan uit veel verschillende componenten (= stollingsfactoren) die aanwezig en opgelost zijn in plasma.
Het uiteindelijke doel van deze stollingskettingreactie is om fibrine te produceren; een niet-oplosbare verbinding die de bloedplaatjesplug fixeert die werd gevormd tijdens het hemostatische proces.
Laten we beginnen met het intrinsieke pad. “Intrinsiek” betekent dat deze kettingreactie begint en zich ontwikkelt in het bloed.
2.
In het bloed zijn verschillende verbindingen (“factoren” genoemd) aanwezig en opgelost in het plasma. Dit zijn de factoren XII, XI, IX, VII en X. (herinner je je de Romeinse cijfers?)
Als er een ernstige stoornis of een trauma optreedt in het bloed, of blootstelling aan iets van buiten het endotheel zoals collageen, dan wordt factor XII geactiveerd. Dit wordt weergegeven als XIIa (a = geactiveerd).
Zodra XIIa aanwezig is, zal het op zijn beurt factor XI activeren. Vervolgens activeert XIa factor IX. Inmiddels is door het trauma ook factor VIII geactiveerd. Dit zal, samen met IXa, ook factor X activeren in Xa.
5.
Deze Xa, het product van deze intrinsieke route, zal nu de Protrombine-activator activeren; het begin van de Common Coagulation Pathway.
Herinner je je de Romeinse cijfers nog? ; I = 1; V = 5; VII = 7; X = 10; XI = 11, XII = 12
Zowel de weefselfactor als factor VIIa activeren factor X. Dit activeert op zijn beurt de protrombine-activator, ook het toegangspunt tot de gemeenschappelijke route.
Wanneer de intrinsieke of de extrinsieke route (of beide) de protrombine-activator hebben geactiveerd, dan komen we bij de laatste gemeenschappelijke route.
Deze trombine activeert op zijn beurt het beschikbare, opgeloste fibrinogeen in de onoplosbare fibrine. Coagulatie! Eindelijk.
Dit is meestal geen enkel probleem in het lichaam (zonder calciumionen zouden veel dingen onmiddellijk stoppen!), dus daar ligt het niet aan.
Bijvoorbeeld, in het geval van een venapunctie, wanneer u het bloed buiten het lichaam in een spuit zuigt, dan wilt u niet dat het bloed stolt.
In die situatie kunt u stolling voorkomen door EDTA aan het bloed toe te voegen. Deze EDTA verwijdert al het Ca2+ uit het plasma en stopt het stollingsproces.
Een ander belangrijk punt; veel stollingsfactoren worden geproduceerd door de lever. Als er dus een leverprobleem is (bijvoorbeeld levercirrose), kunt u ook een stollingsprobleem ontwikkelen.
De aanwezigheid van deze stollingsfactoren is zelfs zo belangrijk dat we een speciale naam hebben gegeven aan bloed waarin de bloedfactoren zijn geïnactiveerd (door EDTA bijvoorbeeld). Dit plasma zonder stollingsfactoren heet: serum.
9.
Ten slotte zijn deze kettingreacties een van de weinige voorbeelden in het lichaam van een positieve feedbackreactie in het lichaam!
Het is echt een cascade die wacht om in het bloed te gebeuren en waarbij het bloed, hopelijk op de juiste plek, snel stolt (1-2 min) om het bloeden te stoppen!
Zoals je je kunt voorstellen, kijkend naar de complexe stollingskettingreacties, heeft het lang geduurd en het werk van veel onderzoekers om alle componenten te ontrafelen en deze keten van reacties te beschrijven.
Daarom hebben veel van deze factoren verschillende namen gekregen, soms afhankelijk van het land van de onderzoekers, soms vanwege bepaalde ziekten die bij deze reacties betrokken zijn.
3. Hier is een lijst met enkele belangrijke synoniemen in het stollingssysteem:
